طیف الکترومغناطیسی
طیف الکترومغناطیسی شامل رنج وسیعی از فرکانسهای مختلف امواج و تابشهای الکترومغناطیسی است که اطلاعاتی در مورد طول موج، دمای تابش و انرژی فوتون مربوطه به موج را در اختیار ما میگذارد.
سرویس آموزش و آزمون برق نیوز، طیف الکترومغناطیسی شامل رنج وسیعی از فرکانسهای مختلف امواج و تابشهای الکترومغناطیسی است که اطلاعاتی در مورد طول موج، دمای تابش و انرژی فوتون مربوطه به موج را در اختیار ما میگذارد.
طیف الکترومغناطیسی از فرکانس ۱Hz(هرتز) شروع و تا فرکانسهای بالای ۱۰۲۵Hz ادامه دارد. طبق رابطه معکوس فرکانس با طول موج (f=cλ)میتوان گفت که طیف مذکور از طول موجهای خیلی بلندی (حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر) تا ابعاد اتمی (حدود ۱ درصد ابعاد هسته) گسترش مییابد. به طور کلی امواج الکترومغناطیسی را با توجه به ناحیه فرکانسی یا طول موجی که در آن قرار دارند، از پایینترین فرکانس (بالاترین طول موج) تا فرکانسهای بالا (طول موج کوتاه) به ترتیب زیر دستهبندی میکنند:
امواج رادیویی، امواج میکروویو، امواج مادون قرمز، ناحیه مرئی، امواج فرابنفش، اشعه ایکس و در نهایت امواج گاما
طیف الکترومغناطیسی از فرکانس ۱Hz(هرتز) شروع و تا فرکانسهای بالای ۱۰۲۵Hz ادامه دارد. طبق رابطه معکوس فرکانس با طول موج (f=cλ)میتوان گفت که طیف مذکور از طول موجهای خیلی بلندی (حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر) تا ابعاد اتمی (حدود ۱ درصد ابعاد هسته) گسترش مییابد. به طور کلی امواج الکترومغناطیسی را با توجه به ناحیه فرکانسی یا طول موجی که در آن قرار دارند، از پایینترین فرکانس (بالاترین طول موج) تا فرکانسهای بالا (طول موج کوتاه) به ترتیب زیر دستهبندی میکنند:
امواج رادیویی، امواج میکروویو، امواج مادون قرمز، ناحیه مرئی، امواج فرابنفش، اشعه ایکس و در نهایت امواج گاما
نگاهی دقیقتر به طیف الکترومغناطیسی
امواج الکترومغناطیسی در هر کدام از طیفهای فوق دارای ویژگیهای متفاوتی نظیر چگونگی تولید، نحوه تعامل با ماده (محیط) و کاربرد عملی هستند. امواج گاما، اشعه ایکس و فرابنفش به دلیل فرکانس خیلی بالا و در نتیجه انرژی زیادشان در دسته کلیتر امواج یونیزهکننده قرار میگیرند. در واقع فوتون مربوط به آنها انرژی لازم و کافی برای کندن الکترون و یونیزه کردن اتمها و وقوع واکنشهای شیمیایی را دارند. به همین علت قرار گرفتن در معرض تابش این امواج برای سلامتی مضر بوده و میتواند باعث سرطان یا آسیب دیدن ساختار مولکولی DNA شود. امواج با فرکانس ناحیه مرئی و پایینتر از آن، انرژی کافی برای تحقق امور فوق را ندارند.
برای آشنایی با حدود باند فرکانسی، طول موج و انرژی امواج الکترومغناطیس به تصاویر زیر دقت کنید.
![طیف الکترومغناطیسی طیف الکترومغناطیسی](/files/fa/news/1398/4/12/78807_169.jpg)
شکل (۱): طیف الکترومغناطیسی، نمایشی از ناحیههای مختلف امواج الکترومغاطیسی است که از فرکانسهای پایین (طول موجهای بالا) تا فرکانسهای بالا (طول موجهای کوتاه) گسترش پیدا میکند.
به دلیل کاربردهای مخابراتی ناحیههای رادیویی و میکروویو، مهندسان برای راحتی کار و استانداردسازی موارد مربوطه، این دو ناحیه را به زیر ناحیههایی تقسیمبندی کردهاند که در شکل (۱) مشخص است. همچنین در علوم و مهندسی فوتونیک، مجموعه نواحی مادون قرمز (فروسرخ)، ناحیه مرئی و فرابنفش را ناحیه اپتیکی نامگذاری میکنند. ناحیه اپتیکی، با تفکیک بیشتر در شکل (۲) نشان داده شده است
![طیف الکترومغناطیسی طیف الکترومغناطیسی](/files/fa/news/1398/4/12/78808_193.jpg)
شکل (۲): ناحیه اپتیکی شامل امواج مادون قرمز، ناحیه اپتیکی و فرانبفش میشود.
از آنجا که طیف الکترومغناطیسی طیفی پیوسته است، در ناحیه مرئی مشخص کردن این که دقیقاً از چه طول موج یا فرکانسی تغییر رنگ رخ میدهد، کاری دشوار است. اما به طور تقریبی و با دقت خوبی میتوان طول موج رنگهای مختلف که چشم انسان قادر به تفکیک آنها بوده را مشخص کرد (شکل ۳).
![طیف الکترومغناطیسی طیف الکترومغناطیسی](/files/fa/news/1398/4/12/78806_477.jpg)
انرژی فوتون وابسته به امواج الکترومغناطیسی
مقدار انرژی امواج الکترومغناطیسی، در واقع انرژی فوتون وابسته به آنها معمولاً با واحد «الکترون ولت» (Electronvolt) نمایش داده میشود. یک الکترونولت برابر با ۱.۶×۱۰−۱۹ژول است. میدانیم که انرژی یک فوتون طبق فرمول E=hf با فرکانس رابطهای خطی دارد؛ در نتیجه با افزایش فرکانس، انرژی آن نیز بیشتر میشود. حدود انرژی فوتون وابسته به امواج الکترومغناطیسی در شکل (۴) آورده شده است. در رابطه ذکر شده h. ثابت پلانک با مقدار ۶.۶۲×۱۰−۳۴j.s یا ۴.۱۳×۱۰−۱۵eV.sاست.
![طیف الکترومغناطیسی طیف الکترومغناطیسی](/files/fa/news/1398/4/12/78810_981.jpg)
شکل (۴): انرژی فوتون وابسته به امواج الکترومغناطیسی
دمای تابش امواج الکترومغناطیسی
در مقاله جسم سیاه دیدیم که اجسام در هر دمایی تابش میکنند. طول موج وابسته به این تابش طبق «قانون جابجایی وین» (Wien’s displacement law) برابر است با:
![طیف الکترومغناطیسی طیف الکترومغناطیسی](/files/fa/news/1398/4/12/78811_276.png)
مطابق با رابطه فوق، هرچه دمای جسمی بالاتر رود، طول موج تابش شده از آن کمتر میشود. از آنجا هم که طول موج با معکوس فرکانس رابطه دارد (f=cλ)، هرچه دمای جسم بالاتر باشد، فرکانس موج الکترومغاطیسی تابش شده از آن بیشتر است. شکل (۵) دمای متناظر با فرکانس امواج الکترومغناطیسی را نشان میدهد. درواقع اگر جسمی دمایش به مقادیر درج شده در شکل برسد، تابشی در فرکانس مربوطه خواهد داشت. از این نمودار میتوان به تکنولوژی مادون قرمز دوربینهای دید در شب و سیستمهای هوشمند تشخیص موجودات زنده در خودروها پی برد، چراکه دمای بدن انسان و موجودات زنده تابشی در ناحیه مادون قرمز دارد.
شکل (۵): دمای تابش امواج الکترومغناطیسی و فرکانس متناظر با آن.
برهمکنش با ماده
امواج الکترومغناطیسی بسته به فرکانس یا طول موجشان یا به طور دقیقتر با توجه به ناحیهای که در آن جای میگیرند، به طور متفاوتی با مواد برهمکنش یا تعامل میکنند. به طور خلاصه تعامل اصلی هر ناحیه با مواد را میتوان در جدول زیر مشخص کرد. علم «اسپکتروسکوپی» (Spectroscopy) که به علم شناسایی مواد نیز معروف است، ابزارهای آن مبتنی بر طیف الکترومغناطیسی و نحوه تعامل امواج با ماده، توسعه پیدا میکند.
منبع: فرادرس
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «برق نیوز» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.