کد خبر: ۳۸۵۲۰
تاریخ انتشار : ۱۵:۵۰ - ۳۱ تير ۱۳۹۸
موتور رلوکتانسی (Reluctance Motor) اساساً از دو بخش اصلی به نام استاتور (Stator) و روتور (Rotor) تشکیل می‌شود. استاتور دارای شیار‌ها و برجستگی‌هایی است که سیم‌پیچی‌ها روی آن قرار داده می‌شوند.
سرویس آموزش و آزمون برق نیوز، موتور رلوکتانسی (Reluctance Motor) اساساً از دو بخش اصلی به نام استاتور (Stator) و روتور (Rotor) تشکیل می‌شود. استاتور دارای شیار‌ها و برجستگی‌هایی است که سیم‌پیچی‌ها روی آن قرار داده می‌شوند.

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی
روتور شکل خاصی دارد و به دلیل این شکل خاص، فاصله هوایی بین استاتور و روتور یکنواخت نیست. هیچ منبع DC به روتور متصل نمی‌شود و می‌تواند به صورت آزادانه حرکت کند. همان‌طور که می‌دانیم، رلوکتانس یعنی مقاومت مدار مغناطیسی که به فاصله هوایی وابسته است. هرچه فاصله هوایی بیشتر باشد، رلوکتانس نیز بیشتر است و بالعکس.

ساختار ساده موتور رلوکتانسی در شکل‌های زیر نشان داده شده است.
ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی
ساختار موتور رلوکتانسی

به دلیل آنکه فاصله هوایی بین استاتور و روتور متغیر است، وقتی روتور می‌چرخد، رلوکتانس بین استاتور و روتور نیز تغییر می‌کند. استاتور و روتور به گونه‌ای طراحی شده‌اند که تغییر رلوکتانس سیم‌پیچی‌ها نسبت به موقعیت روتور سینوسی باشد.

اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

همان‌طور که گفتیم، استاتور از سیم‌پیچی تشکیل می‌شود که سیم‌پیچی اصلی نام دارد. اما یک سیم‌پیچی به تنهایی نمی‌تواند میدان مغناطیسی دوار یا گردان تولید کند. بنابراین، برای تولید میدان مغناطیسی دوار، باید حداقل دو سیم‌پیچی جدا از هم با زاویه فاز مشخص داشته باشیم. در نتیجه، استاتور از یک سیم‌پیچی اضافه دیگر نیز تشکیل می‌شود که سیم‌پیچی کمکی نام دارد و از یک خازن سری با آن نیز تشکیل شده است.

در نتیجه، یک اختلاف فاز بین جریان‌های دو سیم‌پیچ و شار‌های متناظر با آن‌ها وجود خواهد داشت. این شار‌ها به تولید میدان مغناطیسی گردان واکنش نشان می‌دهند. سرعت این میدان سرعت سنکرون نام دارد که با تعداد قطب‌هایی که سیم‌پیچی استاتور به دور آن‌ها پیچیده شده است تعیین می‌شود.

روتور از میله‌های مسی یا آلومینیومی اتصال کوتاه شده تشکیل می‌شود و و مانند روتور قفس سنجابی یک موتور القایی عمل می‌کند.

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی
اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

اگر یک تکه آهن در میدان مغناطیسی قرار داده شود، در موقعیت حداقل رلوکتانس قرار خواهد گرفت و به صورت مغناطیسی قفل خواهد شد. به طریق مشابه، در موتور رلوکتانسی، روتور خود را در محور میدان مغناطیسی گردان در موقعیت حداقل رلوکتانس قرار می‌دهد. اما به دلیل لختی روتور، توقف آن امکان پذیر نیست.

بنابراین، روتور، مانند موتور القایی قفس سنجابی، با سرعتی نزدیک سرعت سنکرون شروع به حرکت می‌کند. وقتی سرعت روتور نزدیک سرعت سنکرون است، میدان مغناطیسی استاتور، روتور را به سنکرون بودن، یعنی موقعیت رلوکتانس کمینه می‌کشد و به صورت مغناطیسی آن را قفل می‌کند. سپس روتور با سرعتی معادل به سرعت سنکرون به چرخش ادامه خواهد داد. گشتاور اعمالی به روتور، گشتاور رلوکتانسی نامیده می‌شود. بنابراین، در نهایت موتور رلوکتانسی مانند یک موتور سنکرون عمل می‌کند. لختی و بار روتور باید کم باشد تا بتواند مانند یک موتور سنکرون کار کند.

معادله گشتاور موتور رلوکتانسی

موتور رلوکتانسی ساده و ابتدایی شکل زیر را در نظر بگیرید. تغییر رلوکتانس سیم‌پیچ‌ها نسبت به موقعیت روتور سینوسی است.
ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی
یک موتور رلوکتانسی ساده

تغییر اندوکتانس نسبت به زاویه θ. دو برابر فرکانس است و با معادله زیر بیان می‌شود:

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

سیم‌پیچی استاتور با منبع AC تحریک می‌شود. در نتیجه، جریان آن برابر است با:

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

انرژی ذخیره شده تابعی از اندوکتانس است و به صورت زیر است:

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

شار پیوندی نیز برابر است با:

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی
گشتاور نیز به صورت زیر بیان می‌شود:

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

با جایگذاری مقادیر i. و L. در معادله بالا، داریم:

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

اگر روتور با سرعت زاویه‌ای ωmدر حال چرخش باشد، معادله گشتاور را می‌توان بر حسب ω. و ωmبه صورت زیر نوشت:

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

که در آن، θ=ωmt–δو δ. موقعیت روتور در t=۰است.

معادله بالا، گشتاور لحظه‌ای تولیدی را نشان می‌دهد. گشتاور میانگین برابر با صفر است، زیرا میانگین هر عبارت معادله بالا صفر است. وقتی ω=ωmباشد، مقدار گشتاور صفر نیست و در این شرایط، اندازه گشتاور میانگین برابر است با:

ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی

سرعت متناظر با فرکانس ω=ωmچیزی جز سرعت سنکرون نیست. زاویه δ. یک زاویه گشتاور است. حداکثر گشتاور در δ=۴۵∘

رخ می‌دهد که زاویه Pull-Out نامیده می‌شود.

مشخصه گشتاور-سرعت موتور رلوکتانسی

مشخصه گشتاور-سرعت موتور رلوکتانسی در شکل زیر نشان داده شده است. همان‌طور که می‌بینیم، گشتاور راه‌اندازی شدیداً وابسته به موقعیت روتور است.
ساختار و اصول عملکرد موتور رلوکتانسی
مشخصه گشتاور-سرعت موتور رلوکتانسی

مزایا، معایب و کاربرد‌های موتور رلوکتانسی

موتور رلوکتانسی دارای مزایای زیر است:

عدم نیاز به منبع DC برای روتور
مشخصه سرعت ثابت
ساختار مقاوم
نگهداری و تعمیرات کمتر

معایب موتور رلوکتانسی نیز به شرح زیر است:

بهره کم
ضریب توان پایین
نیاز به روتور با لختی بسیار پایین
ظرفیت کم بار

برخی از کاربرد‌های موتور رلوکتانسی عبارتند از:

دستگاه‌های سیگنال
دستگاه‌های کنترل
رگولاتور‌های خودکار
ابزار‌های ضبط
ساعت‌ها
تله‌پرینتر یا تله‌تایپ‌ها
گرامافون‌ها
 
منبع: فرادرس
ارسال نظر قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «برق نیوز» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.
نام:
ایمیل:
* نظر:
وضعیت انتشار و پاسخ به ایمیل شما اطلاع رسانی میشود.
پربازدیدها
نظرسنجی
فایده پویش الف ب ایران وزارت نیرو چیست؟
افزایش امید و نشاط در جامعه
اطلاع رسانی پروژههای صنعت آب و برق
هدر دادن هزینه ها و تبلیغ وزیر نیرو
برق در شبکه های اجتماعی
اخبار عمومی برق نیوز
عکس و فیلم
پربحث ترین ها
آخرین اخبار