کد خبر: ۴۷۷۰۸
تاریخ انتشار : ۱۴:۳۹ - ۰۴ مهر ۱۴۰۰
تقاضای پایین برق به‌دلیل بحران کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰، به کاهش ۶/ ۰ درصدی در تولید برق منجر شد. سطح تولید برق، پیش‌تر در سال ۲۰۱۹ به‌خاطر شرایط آب‌وهوایی و همچنین رشد اقتصادی پایین‌تر، کاهش پیدا کرده بود. این روند در مقایسه با میانگین ۳‌درصدی افزایش در هر سال بین سال‌های ۲۰۱۸-۲۰۰۰ جالب توجه است. تولید برق با استفاده از سوخت‌های فسیلی (که ۳۵درصد از برق تولیدی در جهان در سال ۲۰۲۰ را شامل می‌شود) به ۵/ ۴ درصد و تولید برق هسته‌ای نیز به ۵/ ۳ درصد کاهش یافته است. قسمتی از این کاهش به واسطه افزایش در تولید انرژی بادی (۱۲+درصد)، انرژی خورشیدی (۲۰+درصد) و انرژی آبی (۲+ درصد) جبران شد.

به گزارش برق نیوز، به‌دلیل تقاضای بالای برق در چین، تولید برق در این کشور ۷/ ۳ درصد رشد داشته است. همچنین، تولید برق تجدیدپذیر و زغال‌سوز نیز ۱۸درصد رشد کرده است. کاهش تقاضای برق در ایالات متحده آمریکا باعث کاهش ۱/ ۳‌درصدی تولید برق در این کشور شد. در حالی ‌که  تولید برق با استفاده از سوخت‌های فسیلی به علت افزایش در استخراج گاز و تولید انرژی‌های تجدیدپذیر، کاهش یافته است. تولید برق در هند نیز ۵/ ۲ درصد کاهش یافته است. این موضوع برای اولین‌ بار در طول ۵۰ سال گذشته رخ داده است. چنین کاهشی در تولید برق در ژاپن، کره‌جنوبی، روسیه، کشورهای آمریکای لاتین (به خصوص برزیل و مکزیک)، و آفریقا (البته به‌ استثنای نیجریه که افزایش تولید برق داشته) دیده می‌شود. میزان تولید در خاورمیانه به‌صورت باثبات باقی ‌مانده است. به این صورت که افزایش تولید برق در ایران باعث جبران کاهش تولید در عربستان سعودی و دیگر کشورهای خلیج فارس شده است.

در سال ۲۰۲۰، مصرف برق جهانی ۱/ ۱درصد کاهش داشته است. با وجود نزول در سال ۲۰۱۹، این کاهش برای اولین‌بار پس از سال ۲۰۰۹ اتفاق افتاده است. چین، در حالی ‌که ۲۹درصد از مصرف برق جهانی را به خود اختصاص داده است، پس از بحران کووید- ۱۹ به‌سرعت شرایط خود را ریکاوری کرده و مصرف الکتریسیته خود را ۱/ ۳درصد در سال ۲۰۲۰ افزایش داد. این رقم را با مقدار ۵/ ۴درصد در سال ۲۰۱۹ و سالانه ۱۰ درصد در طول سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۸ مقایسه کنید.

در سایر کشورها، بحران کووید-۱۹ اثرات بسیار شدیدتری روی میزان تقاضای برق به‌خصوص تقاضای صنعتی و تجاری در برخی کشورهای عضو OECD داشته است. این کشورها پیشتر در یک روند نزولی برای تقاضای برق قرار داشتند. در ایالات‌متحده آمریکا این مقدار  ۹/ ۳ درصد برای دومین سال پیاپی کاهش داشته است. اروپا با کاهش شدید ۳۰/ ۴‌درصدی در آلمان، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا مواجه بوده است. تقاضای الکتریسیته در انگلستان، ژاپن، کره‌جنوبی و کانادا نیز کاهش یافته است. در هند تقاضای الکتریسیته از سال ۲۰۰۰ افزایش یافته، ولی در سال ۲۰۱۸ شروع به کاهش کرده و اخیرا بیشتر کاهش یافته است. این کاهش شدید در روسیه، کشورهای آمریکای لاتین (به خصوص برزیل و مکزیک) و آفریقا ازجمله آفریقای جنوبی نیز مشاهده می‌شود. این روند در کشورهای خاورمیانه به‌طور میانگین ثابت مانده است به این صورت که در ایران افزایش و در سایر کشورها کاهش داشته است.

 تجارت برق و برق‌رسانی

تراز تجارت جهانی برق در جهان نشان می‌دهد خالص صادرات برق در کانادا ۲۲درصد در سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است. بر اساس این یافته‌ها، ایالات متحده با میزان ۴۸ TWh در صدر فهرست تراز تجاری جهانی برق قرار دارد. ایتالیا، برزیل، تایلند، انگلستان، لهستان و آرژانتین نیز به‌ترتیب دارای تراز تجاری مثبت در صادرات الکتریسیته هستند. بر اساس محدوده جغرافیایی، کشورهای آمریکای لاتین با TWh ۴۰‌- در صدر تراز تجاری منفی و آمریکای شمالی با TWh ۱۰‌-  و سپس خاورمیانه با TWh ۲- در رده دوم و سوم واردکنندگان برق قرار دارند.

میزان برق‌رسانی جهانی و میزان مصرف نهایی همچنان یک روند صعودی را طی می‌کند. این مقدار حدود ۲۰ درصد در سال ۲۰۲۰ بوده که نسبت به سال ۲۰۱۹، ۷/ ۰درصد رشد کرده است که بیشترین نرخ رشد در قرن ۲۱ است، اما به دلیل شیوع ویروس کرونا سهم نفت از مصرف کل انرژی جهان به شدت کاهش یافت. بنا بر آمار جهانی، در نروژ ۲/ ۴۸درصد از میزان مصرف انرژی به الکتریسیته اختصاص دارد. پس از آن سوئد با ۷/ ۳۲، تایوان با  ۷/ ۲۹، ژاپن با  ۸/ ۲۷‌درصد در صدر فهرست قرار دارند. در بیشتر کشورهای جهان، سهم برق از کل انرژی جهانی رو به رشد بوده است.

 هدر دهندگان برق

در اقتصادهای دولتی برق بیشتری هدر می‌رود؛ چرا؟ اقتصادهای دولتی ناکارآ عمل می‌کنند. این ناکارآیی را می‌توان در همه حوزه‌ها دید. سیاستگذاری در اقتصادهای دولتی اثربخشی پایینی دارد و قوانینی که برای اجرای این سیاست‌ها تنظیم می‌شوند مناسب نیستند. اگر در اینترنت جست‌وجویی در مورد کشورهایی که بیشترین مصرف برق را دارند انجام دهید ۱۰ کشور اول چین، ایالات متحده، هند، روسیه، ژاپن، آلمان، کانادا، برزیل، کره جنوبی و فرانسه هستند. ایران در این رده‌بندی در جایگاه ۱۸ جهان قرار دارد. با توجه به این داده‌ها شاید در نگاه اول این‌طور به نظر برسد که برخلاف تصورات که همواره در جامعه گفته می‌شود مثلا آلمانی‌ها یا ژاپنی‌ها درست مصرف می‌کنند، داده‌ها نشان می‌دهد که این‌ طور نیست. اما باید توجه داشت که درست مصرف کردن به معنای کم مصرف کردن نیست.

اگر بخواهیم با توجه به کل مصرف برق توسط یک کشور در این مورد که کدام کشورها برق را به صورت کارآ مصرف می‌کنند و کدام کشورها به صورت ناکارآ، اشتباه بزرگی مرتکب شده‌ایم، زیرا عامل جمعیت را در نظر نگرفته‌ایم. برای مثال ژاپن حدود ۱۳۰ میلیون جمعیت دارد و ایران حدود ۸۰ میلیون نفر. داده‌ها نشان می‌دهند ژاپن در سال ۲۰۱۶ چیزی حدود ۹۳۴ میلیارد کیلو وات‌ ساعت برق مصرف کرده است. در حالی که ایران در سال ۲۰۱۶ حدود ۲۱۸میلیارد کیلووات‌ ساعت برق مصرف کرده است. حال ممکن است یک نفر به این نتیجه‌گیری برسد که جمعیت ژاپن حتی دو برابر جمعیت ایران هم نیست اما مصرف برق ژاپن بیشتر از چهار برابر ایران است، اما این نتیجه‌گیری نیز اشتباه است. زیرا بخش زیادی از برق را بخش صنایع و کشاورزی مصرف می‌کنند. همچنین استفاده از وسایل برقی در ژاپن بسیار بیشتر از ایران است. بر هیچ کس پوشیده نیست که ایران هم در صنعت هم در کشاورزی و هم در استفاده از وسایل برقی بسیار با ژاپن فاصله دارد. از همین رو نمی‌توان گفت ایرانی‌ها کمتر از ژاپنی‌ها برق هدر می‌دهند.

اگر به سرانه مصرف برق در سال در کشورهای جهان نگاه کنیم می‌بینیم که کشورهای ایسلند، لیختن‌اشتاین، نروژ، کویت، بحرین، امارات، قطر، کانادا، فنلاند، سوئد و ایالات متحده در صدر هستند و کشورهای چاد، گینه بیسائو، سومالی، سیرالئون، روآندا، بروندی و هائیتی در پایین فهرست قرار دارند. حال آیا می‌توان گفت که کارآیی مصرف برق در چاد بیشتر از نروژ است؟ طبیعتا خیر، زیرا پایین بودن سطح سرانه مصرف برق در کشورهایی چون چاد و سومالی نه به دلیل کارآیی در مصرف، بلکه به دلیل عدم دسترسی مردم این کشورها به برق است. از طرفی شاید گفته شود که مصرف برق در کشوری چون قطر بسیار ناکارآست، زیراباوجود دسترسی مردم این کشور به برق اما هنوز هم سرانه مصرف برق در این کشور بسیار بالاست. در اینجا باید توجه کرد در کشورهایی از جهان که در شرایط آب‌و‌هوایی خاص قرار دارند مصرف برق تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

پس تا اینجا فهمیدیم  با توجه به مصرف کل برق یک کشور و سرانه مصرف برق در یک کشور نمی‌توان به این نتیجه رسید که کدام کشورها برق را به صورت کارآ و کدام کشورها برق را به صورت ناکارآ مصرف می‌کنند. زیرا صنعت و کشاورزی کشورها، شرایط آب‌و‌هوایی، میزان دسترسی مردم به برق در کشورهای مختلف، استفاده از انرژی‌های دیگر و میزان شیوع وسایل الکترونیکی در اینجا تاثیر معناداری دارند، اما سوال اینجاست که چگونه می‌توان فهمید کدام کشورها بیشتر برق را هدر می‌دهند؟

گزارش انجمن آمریکا برای اقتصاد با مصرف کارآی انرژی می‌تواند در پاسخ به این سوال بسیار کمک کند. این گزارش با بررسی کشورهای مختلف و در نظر گرفتن ویژگی‌های مختلف هر یک از این کشورها نشان می‌دهد کدام کشورها انرژی بیشتری هدر می‌دهند و کدام کشورها انرژی را به صورت کارآ مصرف می‌کنند. البته گزارش این انجمن فقط به مصرف برق نمی‌پردازد و تمامی انواع انرژی را مد‌نظر دارد، اما نتایج آن را می‌توان برای رسیدن به این پاسخ که کدام کشورها بیشتر از بقیه برق را هدر می‌دهند مورد استفاده قرار داد. زیرا کشورهایی که کمتر از بقیه انرژی هدر می‌دهند، طبیعتا برق را هم به صورت کارآ مصرف می‌کنند.

نتایج گزارش نشان می‌دهد کشورهای آلمان، ایتالیا، فرانسه، بریتانیا، ژاپن، اسپانیا، هلند، چین، تایوان، کانادا، ایالات متحده، مکزیک و کره‌جنوبی به ترتیب بیشترین امتیازها را در مصرف کارآی انرژی گرفته‌اند. این امتیازها از ۱۰۰ محاسبه شده که نمره آلمان، ایتالیا، فرانسه و بریتانیا بیشتر از ۷۰ است. همچنین برای این امتیازدهی از چهار بخش استفاده شده است؛ بخش مصرف ملی، مصرف خانوارها، مصرف صنعت و مصرف حمل‌ونقل. در مصرف ملی کشورهای آلمان، بریتانیا، ایتالیا، ژاپن و فرانسه بهترین عملکرد را داشته‌اند (کمترین هدررفت). در بخش مصرف خانوارها کشورهای اسپانیا، فرانسه، بریتانیا، هلند و آلمان بهترین عملکرد را از خود نشان داده‌اند. در بخش صنعت ژاپن، آلمان، ایتالیا، بریتانیا و فرانسه از سایرین هدررفت کمتری داشته‌اند. همچنین در بخش حمل‌و‌نقل فرانسه، هند، ایتالیا، چین و بریتانیا در رده‌های اول تا پنجم قرار دارند. این نتایج نشان می‌دهد در کل چه کشورهایی در مصرف برق به صورت کارآ عمل می‌کنند. اگر با توجه به شاخص‌های کیفیت حکمرانی و شاخص آزادی اقتصادی کشورهایی همچون آلمان، ایتالیا، فرانسه، بریتانیا و ژاپن را بررسی کنیم می‌بینیم که این کشورها اقتصادهای نسبتا آزادی دارند، بخش خصوصی بیشتر در آنها فعالیت می‌کند و حاکمیت‌های آنها غالبا و در اکثر موارد فقط در نقش نظارتی و قانون‌گذاری ایفای نقش می‌کند. از همین‌رو می‌توانیم بگوییم کشورهایی که اقتصاد دولتی دارند، بیشتر از کشورهایی که دولت در آنها کوچک‌تر است برق را هدر می‌دهند.

 اقتصاد سیاسی برق

طبیعت ارتباط میان سیاستمداران و شهروندان تعیین می‌کند که شهروندان تا چه حد سیاستمداران را مورد حسابرسی قرار دهند و در گرفتن خدمات عمومی از آنها موفق باشند. زمانی که میان ارتباط شهروندان و سیاستمداران نقصان وجود داشته باشد، اثربخشی و کارآیی خدمات‌رسانی عمومی کاهش خواهد یافت و تخصیص منابع نیز به سمت‌ و‌ سوی خاصی منحرف می‌شود. در حوزه توزیع برق، این نقصان می‌تواند به معنای سرمایه‌گذاری برای تولید و عرضه برق در مناطقی که نهایت کارآیی را ندارند، اختصاص منابع به افرادی که از رانت برخوردار هستند، تاکید روی زیرساخت‌های موجود به جای توجه به قابلیت اتکا به آنها، قانون‌گذاری ضعیف و در کل مصرف نادرست منابع باشد.

محققان نشان داده‌اند در کشورهایی که سیستم‌های سیاسی دموکراتیک هستند و تکثر نهادهای قدرت وجود دارد، عمده برق‌رسانی به مردم انجام می‌شود. در عوض در کشورهایی که به صورت دیکتاتوری مدیریت می‌شوند، غالب برقی  را که از سوی دولت عرضه می‌شود، صنایع استفاده می‌کنند. در جایی که ذی‌حسابی و پاسخگویی نهادهای سیاسی وجود ندارد و کسی دولت را در حوزه عرضه برق و نحوه آن بازخواست نمی‌کند، هم از عرضه برق به گروه‌های ویژه و هم تخصیص سوبسیدها برای مقاصد سیاسی استفاده می‌شود. بخش عمده‌ای از این نتایج حاصل بررسی‌های انجام‌ گرفته در کشورهای آسیای جنوبی است و دلیلش نیز این است که کشورهای آسیای جنوبی هم تجربه طولانی در برق‌رسانی دولتی به مردم و هم کیفیت ضعیف حکمرانی دارند.

نتایج تعدادی از مطالعات نیز نشان می‌دهد ارائه خدمات برق در تعدادی از کشورها در تسخیر نخبگان سیاسی این کشورهاست. برای مثال در هند کشاورزان نسبتا ثروتمندی که لوله‌کشی آب برای کشاورزی خود دارند در گروه‌های ذی‌نفع قدرتمند عضویت دارند و اغلب تاثیر معناداری بر قانون‌گذاری دولت دارند و از همین ‌رو دسترسی بسیار خوبی به برق پیدا کرده‌اند؛ به طوری که می‌دانند هر اتفاقی هم بیفتد برق آنها تامین می‌شود. همچنین در هند دسترسی به برق با توجه به لایه‌های اجتماعی و اصناف مختلف متفاوت است. به طوری که مثلا در ایالت بیهار (Bihar)  مسلمانان و قبیله‌های خاص، بخش ضعیف‌تر جامعه در نظر گرفته می‌شوند، اما تاثیر سیاسی مسلمانان به‌رغم اینکه جزو قشر ضعیف به حساب می‌آیند باعث شده است که دسترسی خوبی به برق داشته باشند، اما این دسترسی برای مردمان روستایی و قبیله‌های خاص که قدرت سیاسی ندارند وجود ندارد. این نشان می‌دهد که سیاست تا چه حد در دسترسی به نیازهای اقتصادی از جمله برق اهمیت دارد.

در هند بسیاری از سیاستمداران سعی می‌کنند با دادن برق یارانه‌ای یا مجانی به اقشار و اصناف مختلف حمایت سیاسی آنها را برای خود نگه دارند. همچنین گفته شده است که سطح این یارانه‌ها یک سال قبل از انتخابات به شدت افزایش می‌یابد. در واقع سیاستمداران در کشورهای در حال توسعه از ابزار یارانه برای جذب رای آنها استفاده می‌کنند و این کار را درست قبل از انتخابات انجام می‌دهند. همچنین ذکر شده است که در هند، سیاستمداران قبل از انتخابات برای اینکه رای خود را از دست ندهند بیش از پیش از تخلفاتی که در حوزه برق اتفاق می‌افتد چشم‌پوشی می‌کنند. در این شرایط متخلفان به این نتیجه می‌رسند که بهتر است به همین سیاستمداری که زمامدار امور است رای دهند تا بتوانند به تخلفات خود ادامه دهند. در یک سال در ایالت پنجاب هند، سیاستمداران برای اینکه انتخابات کنگره را ببرند اعلام کردند به کشاورزان دارای مساحت مشخصی زمین، برق مجانی می‌دهند. همچنین در نپال تعرفه‌های برق با توجه به قواعد اقتصادی و با هدف کارآیی تعیین نمی‌شوند بلکه بر اساس منافع سیاستمداران تعریف می‌شوند که اغلب به نفع ثروتمندان و نخبگان عمل می‌کنند و فقرا را در نظر نمی‌گیرند. یکی از پیامدهای اینکه یارانه‌ها تحت تاثیر منافع سیاسی هستند در کشورهایی همچون هند، چین، اندونزی و پاکستان این است که تامین مالی نیروگاه‌های برق با مشکل مواجه می‌شود و نیروگاه‌ها منابع مالی خود را از دست می‌دهند بدون اینکه عایدی داشته باشند و توانایی بهبود دادن ساختار نیروگاه‌های برق این کشورها به‌شدت کاهش می‌یابد.

منبع: دنیای اقتصاد

ارسال نظر قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «برق نیوز» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.
نام:
ایمیل:
* نظر:
وضعیت انتشار و پاسخ به ایمیل شما اطلاع رسانی میشود.
پربازدیدها
برق در شبکه های اجتماعی
اخبار عمومی برق نیوز
عکس و فیلم
پربحث ترین ها
آخرین اخبار
پرطرفدارترین عناوین