کد خبر: ۵۰۰۷۱
تاریخ انتشار : ۱۰:۱۳ - ۲۳ فروردين ۱۴۰۱
کاهش روند سرمایه‌گذاری در صنعت برق در سال‌های اخیر، مشکلات و چالش‌های زیادی را برای این صنعت به وجود آورده است. ناترازی رشد مصرف و تولید برق و فقدان تحقق برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در بودجه و قوانین توسعه پنج‌ساله کشور، در تابستان سال گذشته با بروز خاموشی‌های گسترده خود را نشان داده و موجب خسارت سنگینی به اقتصاد کشور شده است.

به گزارش برق نیوز، کاهش روند سرمایه‌گذاری در صنعت برق در سال‌های اخیر، مشکلات و چالش‌های زیادی را برای این صنعت به وجود آورده است. ناترازی رشد مصرف و تولید برق و فقدان تحقق برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در بودجه و قوانین توسعه پنج‌ساله کشور، در تابستان سال گذشته با بروز خاموشی‌های گسترده خود را نشان داده و موجب خسارت سنگینی به اقتصاد کشور شده است. در گفتگو با غلامرضا خوش‌خلق از کارشناسان ارشد صنعت برق و معاون اسبق هماهنگی توزیع شرکت توانیر و مدیرعامل اسبق شرکت برق منطقه‌ای تهران، به بررسی ریشه خاموشی‎ها و راهکار‌های لازم برای جلوگیری از تکرار این بحران در سال پیش رو پرداخته‌ایم که در ادامه مشروح این گفتگو را می‌خوانید.

ریشه بحران کمبود برق در فصول گرم سال را در چه می‌بینید و دلایل بروز ناترازی بین تولید و مصرف از نگاه شما چیست؟

ناترازی بین تولید و مصرف باعث بروز مشکلات به‌ویژه در فصول گرم سال (پیک شبکه) می‌شود. طبق ارزیابی‌های صورت گرفته در چند سال اخیر، حدود ۲۰۰ ساعت در ۱۰۰ روز از تابستان پیک مصرف برق اتفاق می‌افتد. در دهه ۷۰ که مشکلات ناشی از جنگ وجود داشت، توسعه نیروگاه‌ها و احداث نیروگاه‌های جدید با تاخیر اتفاق افتاد و در دوره سازندگی نیز با توجه به آنکه رشد مصرف داشته‌ایم، خاموشی‌هایی را تجربه کرده‌ایم، ولی در دهه ۸۰ پس از اقداماتی که صورت گرفت، شاهد خاموشی نبوده‌ایم، مگر در یک مورد در اواخر دهه ۸۰ که آن هم مساله کمبود گاز به صورت موقت بود؛ بنابراین می‌توان گفت با تمهیداتی که به‌کارگرفته شده، در دهه ۸۰ نیز با مشکل خاموشی مواجه نشده‌ایم.

از سوی دیگر در دهه ۹۰، رشد سالانه مصرف برق حدود ۵تا ۷ درصد با افزایش روبه‌رو شد که با فقدان سرمایه‌گذاری طی سال‌های یاد شده، همچنان با مساله خاموشی‌ها مواجه هستیم؛ بنابراین در مجموع با توجه به این میزان رشد مصرف و عواملی از جمله تاخیر در اجرای پروژه‌های صنعت برق، بهینه نبودن مصرف انرژی و نیز قیمت نازل خرید برق از تولیدکنندگان که خود موجب عدم سرمایه‌گذاری در تولید برق شد، شاهد مشکلاتی در تامین برق پایدار در سال‌های اخیر هستیم. البته علاوه بر چالش‌های مطرح‌شده، کمبود بارندگی‌ها به بروز خاموشی‌های بیشتر در تابستان گذشته دامن زد.

اما نکته اینجا است که برای حل این ناترازی می‌توان با ساخت واحد‌ها و شبکه‌های جدید تمهیدات لازم را اندیشید که ظاهرا در دولت سیزدهم در همین رابطه نیز وعده‌هایی داده شده است. از جمله این وعده‌ها می‌توان به موضوع افزایش تولید حدود ۴۰ هزار مگاوات اشاره کرد که رسیدن به این میزان افزایش با توجه به مشکلات صنعت نیروگاهی کشور عملا ناممکن به نظر می‌رسد. البته اگر تمهیداتی برای جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی به‌کارگرفته شود ممکن است در این مساله به نتیجه مطلوب رسید که از جمله این تمهیدات هم می‌توان به تامین منابع مالی از طریق صندوق توسعه و رفع تحریم‌ها اشاره کرد. البته از طرفی باید در حوزه مدیریت مصرف و سایر شرایط نیز اقداماتی انجام شود تا با تحقق بخشی از وعده ۴۰ هزار مگاواتی، مشکلات کمتری را در حوزه برق تجربه کنیم.

اما نکته دیگری که باید به آن توجه داشت این است که ممکن است با توجه به کاهش باران در ابتدای امسال، مانند تابستان سال گذشته با کمبود تولید در حوزه نیروگاه‌های برق‌آبی مواجه شویم که این مساله در چالش عبور موفق از پیک تابستان ۱۴۰۱ نیز اثر‌گذار خواهد بود.

در سال‌های اخیر مدیریت تامین برق، بیشتر تکیه بر مهار رشد مصرف (مدیریت تقاضا) داشته است. آیا مدیریت تقاضا به تنهایی روش مناسبی برای جلوگیری از خاموشی است؟

محدودیت‌ها و خاموشی‌ها با توجه به شرایط موجود صنعت برق از قبل توسط بخش دولتی و خصوصی پیش‌بینی شده بود. وقتی در زیرساختی‎ترین صنعت کشور سرمایه‌گذاری صورت نگیرد، پیش‎بینی کمبود کاملا واضح و روشن است و متعاقب آن کل فعالیت‌ها با چالش روبه‌رو خواهند شد. در واقع از قبل پیش‌بینی درباره بروز خاموشی شده بود، اما باوری به این مساله وجود نداشت که اقدام جدی برای پیشگیری از آن صورت بگیرد.

از سویی سال‌ها روی موضوع مدیریت تقاضا کار کردیم تا صرفه‎جویی و رعایت مصرف در بطن جامعه فرهنگ‎سازی شود، اما متاسفانه قوانین متضاد و متفاوتی در این حوزه تصویب شده که مخاطراتی را برای حوزه مدیریت تقاضا به وجود آورده است. در حالی که تلاش‌هایی برای نهادینه کردن مدیریت مصرف می‎شود، از طرف دیگر طی تصویب قوانینی، برق مدارس و مساجد رایگان اعلام می‎شود. من با حمایت از مساجد و مدارس مخالفتی ندارم، اما معتقدم رایگان اعلام کردن هر کالایی ارزش آن را تقلیل داده و حس صرفه‌جویی را از بین می‌برد، از این رو با رایگان کردن این موارد هیچ کنترلی بر مصرف این نهاد‌ها صورت نمی‎گیرد. بعد از اجرایی شدن این قانون، مصرف برق در برخی از این اماکن تا ۳ برابر افزایش پیدا کرده است. در واقع قانون‌گذار با این قوانین نوعی فرهنگ‎سازی غلط رواج داده که حتی ممکن است فساد هم به دنبال داشته باشد. این قوانین متضاد موضوع مدیریت تقاضا را زیر سوال می‎برد. از سوی دیگر بسیاری از قوانین دیگر نیز به دلیل پیچیدگی و مشکل داشتن سیستم بوروکراسی کشور، بدون استفاده رها شده‎اند.

مدیریت تقاضا یکی از مواردی است که در کنترل مصرف کمک‎کننده خواهد بود، اما باید در همه لایه‌ها و سطوح از مصرف خانگی تا صنایع اتفاق بیفتد. در هیچ جای دنیا نمی‎توان روی مدیریت تقاضا با اطمینان حساب کرد؛ اما فرهنگ‌سازی مصرف بهینه موثر است. از سویی هر زمان قیمت کالایی پایین‌تر از قیمت واقعی آن در نظر گرفته می‌شود، کم‌ارزش محسوب شده و حساسیتی در مصرف آن صورت نمی‌گیرد.

از همین رو برق و آب در کشور عملا قیمت واقعی نداشته و بی‎ارزش محسوب می‌شوند. اگر این منابع به درستی ارزش‎گذاری می‎شدند و ارزش واقعی آن‌ها برای مردم تبیین می‎شد، قطعا در میزان مصرف آن‌ها نیز بسیار تاثیرگذار بود.

در اولین سالی که هدفمندی یارانه‌ها اجرا شد و قیمت برق افزایش پیدا کرد، مردم شروع به صرفه‌جویی کردند، ولی این روند خیلی تداوم نداشت. مساله دیگر اختصاص آب و برق تقریبا مجانی به فعالیت‎های کشاورزی است. این در حالی است که برای مدیریت مصرف این منابع در حوزه کشاورزی باید سیاست‎های کشت اصلاح شود.

به همین جهت برای اینکه اثرات مدیریت تقاضا نمایان شود همه نهاد‌ها و سازمان‌ها باید خود درگیر این موضوع شوند، چرا که مدیریت تقاضا فقط با رعایت از سوی چند نفر یا چند نهاد شدنی نیست و همه باید در حفظ منابع برق و آب کشور تلاش کنند.

با توجه به اینکه آمار‌ها نشان می‌دهد حضور بخش خصوصی در سال‌های اخیر در تولید صنعت برق کاهش یافته، دیدگاه شما از شرایط کنونی این صنعت چیست؟

صنعت برق دارای ویژگی‌های مختلفی بوده که آن را تا حدودی از دیگر صنایع متمایز می‌کند. یکی از این ویژگی‎ها وجود شبکه‌ای زنده و دینامیک است. شبکه برق همچون موجودی زنده به مراقبت مستمر و نگهداری نیاز دارد. به علت هم‌پیوستگی آن، کوچک‌ترین ایراد فنی یا اخلال در یک نقطه از شبکه، سایر نقاط را نیز تحت تاثیر قرار می‎دهد. از همین رو برای تداوم نیازمند به روز شدن و توسعه تجهیزات جانبی است.

نکته دوم مربوط به افرادی است که در این حوزه مشغول فعالیت هستند. همواره فعالان این عرصه تمام توان و هوش خود را برای اعتلای این صنعت به کار گرفته‌اند؛ اما امروز، افراد توانمند کمتری به بدنه اصلی صنعت برق وارد می‎شوند. چرا که مشکلات موجود، انگیزه فعالیت در این حوزه را برای افراد مستعد و فارغ‌التحصیلان ممتاز دانشگاه‌ها کاهش داده است.

نکته سومی که باید بر آن تاکید داشت این است که صنعت برق صنعتی زیرساختی است، به این معنی که با فقدان تامین برق، سایر صنایع و فعالیت‌ها نیز عملیاتی نخواهند شد. در واقع همه صنایع، اماکن، نهاد‌ها و مصرف‎کنندگان خانگی در زمان کمبود و خاموشی بیشتر به اهمیت این صنعت استراتژیک پی می‌برند. در رسیدگی به امور برق علاوه بر ضرورت منابع مالی کافی، زمان نیز فاکتور مهمی است که باید توامان مورد توجه قرار گیرد. همچنین در شرایط تحریم که امکان استفاده از منابع خارجی وجود ندارد باید از این صنعت حمایت بیشتری صورت پذیرد تا سرمایه‎گذاران داخلی انگیزه و رغبت لازم برای سرمایه‎گذاری داشته باشند. از طرف دیگر باید با ایجاد نهاد رگولاتوری و تنظیم‎گر مستقل برق، رقابت سالمی در این صنعت شکل بگیرد و نظارت‎های لازم بر این فضا اعمال شود.

از طرفی بخش خصوصی در اقتصاد کشور تاثیرگذاری بالایی دارد و همین توانمندی و ظرفیت در بخش برق هم می‎تواند موثر واقع شود. بخش خصوصی که تولید حدود ۶۰ درصد از برق کشور را بر عهده دارد بخش غیر‌دولتی برق به علت ناترازی اقتصاد برق مطالبات زیادی از دولت دارد که متاسفانه کسی هم پاسخگوی این مطالبات نیست. از همین رو این عدم پاسخگویی و مشکلات بوروکراسی، انگیزه بخش خصوصی را برای سرمایه گذاری در صنعت برق از بین برده است. البته یکی از راه‎های سرمایه گذاری در صنعت برق، جذب سرمایه های خرد مردم است و اگر متولی درستی وجود داشته باشد که بتواند سرمایه های خرد مردم را برای تاسیس نیروگاه جذب کند، حتما در بحث توسعه صنعت برق مثمر ثمر خواهد بود. از همین رو مردم به جای سرمایه گذاری در امور دیگر، سرمایه خود را برای تاسیس نیروگاه و تولید برق در اختیار سرمایه‌گذار قرار خواهند داد.

برای ایجاد انگیزه در جهت افزایش سرمایه‌گذاری غیردولتی در بخش تولید و توازن بین تولید و مصرف به ویژه در فصل گرما، چه راهکار‌هایی را پیشنهاد می‌کنید؟

صنعت برق نیاز به یک نهاد مستقل تنظیم‌گر دارد تا موضوع اقتصاد برق و قیمت‌گذاری را بی‌طرفانه دنبال کند. برای استفاده از ظرفیت بخش خصوصی باید تسهیلات و مشوق‌هایی در نظر گرفت. باید نظام قانونمندی ایجاد کرد تا خیال بخش خصوصی از سرمایه‎گذاری در صنعت برق راحت باشد و بتواند با اطمینان خاطر در این حوزه فعالیت کند.

دولت به تنهایی پاسخگوی نیاز کشور به برق نیست و باید به سرمایه‌گذاران بخش خصوصی امتیاز دهد تا با شهامت بیشتری در این مسیر قدم بگذارند. بخش خصوصی علاوه بر تولید می‎تواند در حوزه‌های انتقال، فوق توزیع و توزیع نیز وارد فعالیت شود که لازم است سازوکار این مورد هم پیش‌بینی شود. امروز جذب سرمایه‎های خارجی به علت تحریم‎ها کاهش یافته، اما باید سازوکار مناسبی برای جذب این سرمایه‎ها نیز تعریف شود تا در صورت فراهم شدن شرایط، بتوان از این سرمایه‎ها استفاده کرد.

همه فعالان صنعت برق در بخش دولتی و خصوصی در بدترین و سخت‎ترین شرایط نسبت به تولید و تامین برق مردم تلاش کرده‌اند و این یکی از ویژگی‎های برجسته صنعت برق است. در صنعت برق دل‎ها نیز همانند شبکه به هم پیوسته است و همه در شرایط فشار هم پای کار هستند و به مردم خدمت می‎کنند. وزارت نیرو باید به ساختار نیروی انسانی خود توجه بیشتری داشته باشد و اصلاح ساختار منابع انسانی را مد نظر قرار دهد، چرا که برخی مقررات و قوانین این حوزه، از جمله قانون مدیریت خدمات کشور برای ساختار این صنعت مناسب نیست.

 

منبع: دنیای اقتصاد

نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۱
در انتظار بررسی: ۰
غیر قابل انتشار: ۰
ناشناس
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۱۲:۵۶ - ۱۴۰۱/۰۱/۲۳
0
0
رئیسی گفت: دولت به همه احترام می‌گذارد اما بی‌تردید کسانی که بانیان وضع موجود هستند و مردم از عملکرد آنان رضایت ندارند، نباید در عرصه‌های مدیریتی مورد استفاده قرار بگیرند. داشتن روحیه انقلابی، جهادی و کارآمد بودن از محورهای مورد تاکید این دولت است.
ارسال نظر قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «برق نیوز» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.
نام:
ایمیل:
* نظر:
وضعیت انتشار و پاسخ به ایمیل شما اطلاع رسانی میشود.
پربازدیدها
برق در شبکه های اجتماعی
اخبار عمومی برق نیوز
عکس و فیلم
پربحث ترین ها
آخرین اخبار
پرطرفدارترین عناوین