سرمایهگذاری در توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر کشور مبتنی بر اصول پدافند غیرعامل
به گزارش برق نیوز، مهدی تفضلی، رئیس گروه توسعه همکاریهای بین المللی ساتبا در یادداشت خود با موضوع "نقش نیروگاههای تجدیدپذیر در پدافند غیرعامل صنعت برق" آورده است:
«پدافند غیرعامل (Passive Defense) به مجموعه اقداماتی اطلاق میگردد که مستلزم به کارگیری جنگ افزار نبوده و با اجرای آن میتوان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات، تاسیسات حیاتی، حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری کرد و یا میزان تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد؛ از سوی دیگر با توجه به نقش کلیدی تامین برق پایدار برای کاربریهای خانگی، صنعتی و خدماتی، امنیت و تابآوری شبکههای برق در برابر تهدیدات طبیعی و شرایط جنگی، یکی از چالشهای مهم ملی محسوب میشود.
در این میان، نیروگاههای تجدیدپذیر (انرژی خورشیدی، بادی، زیستتوده و...) به دلیل ویژگیهای منحصر به فردی مانند غیرمتمرکز بودن، نیاز نداشتن به سوخت، تنوع فناوری و...، به عنوان یکی از ارکان اصلی پیادهسازی پدافند غیرعامل در زنجیره تولید، انتقال و توزیع برق مطرح شدهاند و علاوه بر تامین امنیت انرژی، هزینههای عملیاتی بلندمدت را نیز کاهش میدهند به گونهای که بر اساس برخی مطالعات، شبکههای برقی که بخشی از ظرفیت خود را به انرژیهای تجدیدپذیر اختصاص دادهاند تا به مقدار قابل توجهی کمتر در معرض قطعیهای گسترده قرار گرفتهاند؛ همچنین زمان بازیابی پس از حوادث در آنها به شدت کاهش یافته و به علاوه، کمتر از نیروگاههای سنتی نیز مورد هجوم حملات سایبری بودهاند.
مهمترین اصول در پدافند غیرعامل استتار و اختفا، پراکندگی و مقاومسازی و استحکام است که یکی از نمونههای عملی آن در استتار و ایجاد سرپناه برای تاسیسات مهم و استراتژیک از جمله نیروگاههای برق است؛ پراکنده سازی نقاط کلیدی هم عامل دیگری است که موجب کاهش خسارت در صورت حمله و افزایش ضریب اطمینان از حفظ حداکثری توان تولیدی و صنعتی کشور میشود.
در دنیای امروزه موضوع تولید انرژی از مهمترین شاخصههای بررسی توان اقتصادی، سیاسی کشورهاست، از این رو در جنگها، نیروگاههای تولید برق جزء اولین اهداف مورد حمله از طرف دشمن هستند که پراکنده سازی این مراکز کاهش سطوح آسیب پذیری کشور را به دنبال خواهد داشت.
منابع انرژی تجدیدپذیر اعم از انرژی خورشیدی، انرژی بادی، انرژی زیست توده، زمین گرمایی و سایر فناوریهای مکمل آنها نظیر منابع ذخیره ساز انرژی به دلیل مواردی نظیر عدم نیاز به مخزنهای سوخت، عدم نیاز به سامانههای خنک کننده، ابعاد و فضای کمتر و پراکندگی واحدهای تولید از عناصر کلیدی پدافند غیر عامل محسوب شده و میتوانند برای جلوگیری از قطعی برق در شرایط اضطراری مثل سیل، زلزله و جنگ به کار روند.
به عبارت دیگر نیروگاههای تجدیدپذیر به نسبت توان تولیدی خود، میتوانند در ابعاد و فضای کمتری به تولید برق بپردازند؛ از این رو میتوان گفت بکارگیری این منابع میتواند به نحوی دربردارنده اصل اختفا در پدافند غیر عامل باشد. همچنین با توجه به امکان توزیع بهتر در جغرافیای وسیع کشور، این منابع قادرند تا حدودی تمرکز زدایی لازم در بخش تولیدبرق را ایجاد کنند، به گونهای که بر اساس محاسبات آماری جایگزینی یک نیروگاه حرارتی ۱۰۰۰ مگاواتی با ۲۰۰ نیروگاه خورشیدی ۵ مگاواتی در نقاط مختلف، احتمال قطعی کامل برق را میتواند از ۹۰ درصد به کمتر از ۵ درصد کاهش دهد؛ از این رو است که استفاده از سامانههای فتوولتائیک پراکنده در پستهای برق و مراکز حیاتی برای تامین برق پایدار به امری رایج در جهان تبدیل شده است.
علاوه بر این پیش بینی شده استفاده از سامانههای ترکیبی شامل مثلا ۴۰ درصد انرژی خورشیدی، ۳۰ درصد بادی و ۳۰درصد ذخیرهساز باتری میتواند حتی در صورت از دست دادن ۵۰ درصد ظرفیت تولید، ۸۰ درصد نیاز شبکه محلی را تامین کند و در برخی کشورهای اروپایی، استفاده از مزارع بادی دریایی به همراه ذخیرهسازهای باتری، زمان بازیابی پس از حوادث را تا ۷۰ درصد کاهش داده است.
از سوی دیگر هر چند حجم و ظرفیت این مولدها معمولا کمتر از نیروگاههای سنتی است، اما با هزینه اولیه کمتر و در زمان بسیار کوتاه تری به خصوص در نیروگاههای خورشیدی راه اندازی میشوند و آلودگی خاصی هم از نظر زیست محیطی، تاثیرات حرارتی و ستون دود قابل تشخیص در محیط ایجاد نمیکنند تا به راحتی قابل تشخیص باشند. به علاوه در صورت اتخاذ تدابیر فنی مناسب، اضافه شدن این واحدها به شبکه توزیع و انتقال برق موجب کاهش تلفات، بهبود پروفیل ولتاژ، آزادسازی ظرفیت، بهبود کیفیت توان و بسیاری منافع دیگر را نیز به همراه دارد.
در واقع با توجه به اینکه یکی از ملزومات مدیریت بهره برداری از نیروگاههای تجدیدپذیر در شبکه برق، جمع آوری اطلاعات و آگاهی کامل از وضعیت شبکه در هر لحظه است، به کارگیری گسترده این نوع نیروگاه ها، استفاده از سیستمهای اتوماسیون مدرن در شبکه توزیع و انتقال را اقتصادی خواهد کرد تا ادوات پایش وضعیت نصب شده، اطلاعات کافی را از وضعیت تمامی فیدرها، بهره وری تجهیزات و کیفیت توان تحویلی در اختیار راهبر شبکه قرار خواهد دهند و حغظ پایداری و قابلیت اطمینان شبکه را در زمانهای بحران تسهیل گردد.
در دنیای امروز علاوه بر حملههای مستقیم نظامی، حملات سایبری یکی از خطراتی است که نیروگاههای برق را تهدید میکند؛ یکی از مزایای نیروگاههای تجدیدپذیر کوچکمقیاس، کاهش آسیبپذیری سایبری است به گونهای است که بهره برداری از ریزشبکههای خودگردان با ۱۰۰ درصد استقلال عملیاتی در زمان قطع ارتباط با مرکز کنترل امکان پذیر است، اما همچنان پروتکلهای امنیتی و تکنیکهای رمزنگاری پیشرفته در تمامی ارتباطات بین تجهیزات در این نوع نیروگاهها باید رعایت شود.
آمار نشان داده است که تاکنون شبکههایی که سهم بالایی از انرژیهای تجدیدپذیر را دارا بودند بسیار کمتر از نیروگاههای متمرکز هدف حملات سایبری قرار گرفتهاند؛ یکی دیگر از مزایای نیروگاههای تجدیدپذیر کاهش وابستگی به زنجیره تامین متمرکز تامین تجهیزات نیروگاههای حرارتی متداول در برخی کشورهای غربی است و در این راستا بسیاری کشورها برای دستیابی به فناوری و ایجاد ظرفیت ساخت حداقل نیمی از پنلهای خورشیدی و توربینهای بادی در داخل کشور برنامه ریزی کردهاند؛ همچنین اقداماتی را برای ذخیرهسازی استراتژیک یک ساله قطعات یدکی حیاتی برای نیروگاههای تجدیدپذیر در انبارهای امن پیش بینی کردهاند که مجموعا این تدابیر پیچیدگی اجرایی و هزینه کمتری نسبت به تدابیر مشابه در نیروگاههای حرارتی داشته داشته است.
از مهمترین اقدامات اخیر کشور که در سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهره وری برق (ساتبا) در خصوص توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر و همراستا با پیاده سازی پدافند غیرعامل صورت گرفته است، برنامهریزی برای احداث نزدیک به ۷۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در کوتاه مدت است که در همین راستا مقرر شده انبوهی نیروگاههای سه مگاواتی در مجاورت پستها و خطوط توزیع برق در کشور نصب شده و برق آنها به صورت پراکنده، تولید و مستقیما به شبکه توزیع برق تزریق گردد.
برنامه ریزی کلان برای پیگیری تامین حداقل بیست درصد از برق کلیه دستگاههای اجرایی و ساختمانهای دولتی، همچنین پنج درصد از برق مصرفی صنایع بزرگ از نیروگاههای تجدیدپذیر در یک بازه زمانی مشخص از دیگر اقداماتی است که میتواند به تامین امنیت تامین انرژی درمراکز حساس و واحدهای تولیدی کمک شایانی نماید؛ البته در این مسیر برنامه ریزی برای استفاده از حداکثر توان ساخت داخل به منظور افزایش تاب آوری کشور در مواجهه با تحریمها و تهدیدات خارجی نیز پیش بینی شده است تا در ادامه با تنوع بخشی به سبد انرژی و عدم وابستگی صرف به منابع فسیلی امنیت انرژی کشور نیز تضمین گردد.
در نهایت با توجه به درنظر گرفتن تهدیدات علیه زیرساختهای حیاتی، سرمایهگذاری در توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر مبتنی بر اصول پدافند غیرعامل نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت ملی است و پیشنهاد میشود سیاستگذاران و برنامهریزان صنعت برق با تدوین استانداردهای اجباری مقاومسازی و سیاستهای تشویقی، زمینه توسعه سریعتر در این حوزه و فناوریهای مرتبط با آن نظیر ریزشبکهها، ذخیرهسازها و ... را فراهم نمایند و مطالعاتی را برای تحلیل دقیقتر هزینه-فایده این راهکارها در شرایط عادی و بحرانهای احتمالی آغاز نمایند.»
لازم به ذکر است، هفته پدافند غیرعامل از پنجم تا یازدهم آبان امسال با شعار محوری «پدافند غیرعامل؛ تابآوری زیرساختی، پایداری اجتماعی» نامگذاری شده است.
منبع: گزارشات آژانس بین المللی انرژیهای تجدیدپذیر (IRENA)، آزمایشگاه ملی انرژی تجدیدپذیر آمریکا (NREL) و وزارت انرژی آمریکا (DOE) و برخی تحلیلهای شرکتهای مشاور نظیر Wood Mackenzie
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «برق نیوز» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.