گسترش نسل جدیدی از فناوریهای سرمایش خورشیدی در جهان
به گزارش برق نیوز، به نقل از وبسایت ابتکار سرمایش سبز (GCI) در حالیکه جهان با سرعتی کمسابقه به سمت مصرف بیشتر انرژی برای سرمایش و تبرید حرکت میکند، فناوریهای سرمایش خورشیدی بهعنوان یکی از کلیدیترین راهحلهای آینده برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای، جلوگیری از هدررفت مواد غذایی و تقویت زنجیرههای سرد در کشورهای در حال توسعه مطرح شدهاند.
امروز زنجیرههای سرد در سطح جهانی مسئول حدود ۲ درصد از کل انتشار گازهای گلخانهای هستند؛ عددی که با رشد جمعیت، افزایش نیاز به مواد غذایی سالم و گسترش بازارهای کشاورزی، روندی افزایشی را تجربه میکند. این در حالی است که طبق گزارش مشترک سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و مؤسسه بینالمللی تبرید (IIR) تنها ۴۵ درصد از مواد غذاییای که نیاز به تبرید دارند واقعاً در شرایط سرد نگهداری میشوند و حدود ۱۲ درصد از محصولات کشاورزی قابل مصرف، هر سال بهدلیل نبود سیستمهای تبرید مناسب از بین میروند؛ اتلافی که بهتنهایی منجر به انتشار ۱۰۰۴ میلیون تن CO₂ میشود.
افزون بر این، نبود دسترسی به سرمایش مناسب در بسیاری مناطق جهان، مشکلات عمیقی در حوزه سلامت، امنیت غذایی و اقتصاد خانوادهها ایجاد کرده است؛ چنانکه برآوردها نشان میدهد در منطقه زیرصحرای آفریقا، ۸۲۲ میلیون نفر، یعنی حدود ۶۰ درصد جمعیت منطقه، حتی به یک یخچال ساده نیز دسترسی ندارند. این مسئله نهتنها بر ایمنی مواد غذایی و سلامت خانوادهها اثر منفی میگذارد، بلکه مانع مهمی در دستیابی کشورها به اهداف توسعه پایدار (SDGs) نیز محسوب میشود.
افزایش نیاز به سرمایش پاک در مناطقی که دسترسی پایدار به شبکه برق ندارند، موجب شده بازار تجهیزات تبرید خارج از شبکه (Off-grid refrigeration) رشدی چشمگیر داشته باشد Y طبق برآوردها، این بازار از ۴.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۸ به ۱۴.۳ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ خواهد رسید؛ رشدی که نشاندهنده تقاضای فزاینده برای راهکارهای نوآورانه و کمکربن است. با این حال، بسیاری از سیستمهای خورشیدی مورد استفاده در پروژههای تبرید، همچنان از فناوریهایی بهره میبرند که از نظر زیستمحیطی پاک نیستند. برای نمونه، تعداد زیادی از سامانههای سرمایش خورشیدی مبتنی بر پنلهای فتوولتائیک (PV)، برای ذخیره انرژی از باتریهای لیتیوم-یون استفاده میکنند که علاوه بر هزینه بالای تعویض در دورههای چندساله، حاوی مواد شیمیایی خطرناکی همچون PFAS هستند؛ موادی که بهدلیل پایداری بسیار زیاد در محیط، بهعنوان "مواد شیمیایی ابدی" شناخته میشوند و اثرات مخرب آنها بر سلامت انسان و زیستبومها بارها هشدار داده شده است.
بازیافت دشوار این باتریها در پایان عمر و محدودیتهای فنی برای مدیریت پسماندهای آنها، خطرات زیستمحیطی قابلتوجهی ایجاد میکند. از سوی دیگر، بسیاری از سامانههای خورشیدی سرمایشی از مبردهای مصنوعی نظیر HCFCها و HFCها استفاده میکنند؛ ترکیباتی که برخی هنوز بر لایه اوزون اثر مخرب دارند و تقریباً همه آنها دارای پتانسیل گرمایش جهانی بسیار بالا هستند. افزون بر این، بسیاری از مواد عایق مورد استفاده در این تجهیزات با گازهایی نظیر HFO یا HCFC دمیده میشوند که خود در گروه PFAS قرار میگیرند و میتوانند در محیط به مواد سمیای مانند اسید تریفلوئورواستیک (TFA) تجزیه شوند.
در مقابل، نسل جدیدی از فناوریهای سرمایش خورشیدی در حال گسترش است که میتواند همزمان با کاهش انتشار گازهای گلخانهای، از لحاظ زیستمحیطی نیز کاملاً پایدار باشد. این فناوریها بر استفاده از ذخیرهسازهای حرارتی بهجای باتریهای آلاینده تمرکز دارند و از مبردهای طبیعی با GWP نزدیک به صفر بهره میبرند؛ مبردهایی که نهتنها اثرات مخرب بر لایه اوزون یا آبوهوا ندارند، بلکه فاقد مواد شیمیایی خطرناک همچون PFAS هستند. این نوع سیستمها، چه بر پایه انرژی خورشیدی حرارتی (thermal cooling) مانند سامانههای جذبی و جذبی-سطحی (absorption/adsorption) و چه بر پایه انرژی خورشیدی الکتریکی، میتوانند گزینهای ایدهآل برای تقویت زنجیرههای سرد، بهبود ایمنی مواد غذایی و کاهش تلفات محصولات کشاورزی بهویژه در مناطق فاقد دسترسی به برق پایدار باشند. کاربرد این فناوریها تنها به حوزه کشاورزی محدود نمیشود و میتواند در سرمایش ساختمانها و تهویه مطبوع نیز نقش مهمی ایفا کند.
در این میان، سازمان همکاریهای بینالمللی آلمان (GIZ) با انتشار یک گزارش جامع، تجربههای موفق خود و شرکای جهانیاش را در پیادهسازی فناوریهای سرمایش خورشیدی در کشورهای مختلف ارائه داده و مجموعهای از راهنماییهای عملی را برای مدیران پروژه، سیاستگذاران و نهادهای توسعهای منتشر کرده است. در این گزارش، فرآیند انتخاب، طراحی، خرید، نصب و بهرهبرداری از فناوریهای سرمایش خورشیدی با جزئیات توضیح داده شده و بر اهمیت مستندسازی دقیق نیازهای کاربران نهایی، تدوین مشخصات فنی متناسب با آن نیازها، مدیریت صحیح ذینفعان و هماهنگی با سیاستهای ملی و بینالمللی تأکید شده است. به باور GIZ، فناوریهای سرمایش خورشیدی تنها زمانی میتوانند واقعاً پایدار باشند که در طراحی و اجرای آنها، از مبردهای طبیعی، مواد عایق غیرآلاینده و راهکارهای ذخیره انرژی بدون ریسک زیستمحیطی استفاده شود.
این سازمان از دولتها و تصمیمگیران دعوت میکند تا سامانههای سرمایش خورشیدی مبتنی بر مبردهای طبیعی را در برنامههای توسعه ملی، راهبردهای اقلیمی و سیاستهای انرژی خود جای دهند و آنها را با تعهدات ملی مقرر در NDCها و الزامات توافق پاریس، پروتکل مونترال و اصلاحیه کیگالی هماهنگ سازند؛ استفاده گسترده از این فناوریها نهتنها میتواند به کاهش انتشار گازهای گلخانهای کمک کند، بلکه نقشی کلیدی در کاهش هدررفت مواد غذایی، افزایش امنیت غذایی، ارتقای معیشت جوامع محلی و تسریع تحقق اهداف توسعه پایدار خواهد داشت.
GIZ اعلام کرده است که آماده همکاری با دولتها، سازمانهای توسعهای و بخش خصوصی برای توسعه و پیادهسازی این فناوریها در سراسر جهان است و بر این باور است که سرمایش خورشیدی پاک میتواند به یکی از ستونهای اصلی اقتصاد سبز و تابآور آینده تبدیل شود.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «برق نیوز» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.